Mizaca Göre

Mizaç Nedir?

Mizaç Arapça bir kelime olup “bileşim, karışım” anlamlarına gelir. Bu, dört büyük maddenin özsel özelliklerinden biridir. Dört madde kendi halinde (tekil halde, karmaşık nesneleri oluşturmamış halde) bulunduğunda kendilerine has mizaçları olur. Bu mizaç tek başına değil, ikili nispi birleşik halde var olur. Özünde, herhangi bir nesnedeki mizaç baskınlığı, o nesnedeki dört maddenin keyfiyetlerinin baskınlığından başka bir şey değildir.

Dört maddenin her birinin kendine has mizacı vardır ve mizacın ifade edilmesi için mutlaka birleşmesi veya başka maddelerle karışması şart değildir. Dört madde herhangi bir nesne veya cisimde olsun, onlara bileşen olur. Bu nedenle keyfiyet (yani dört madde keyfiyeti), yine bu dört maddenin hangisinin baskınlığı sebebiyle karmaşık nesne mizacı şekillenir.

Bu yüzden diyebiliriz ki mizaç, genellikle duyular aracılığıyla anlaşılabilen sıcak, soğuk, nemli, kurunun hayvanlar ve insanlara verdiği etkiden ibarettir. Bunun dışında acı, tatlı, sert, yumuşak, hızlı, yavaş… gibi sıfatlar ile renkle

ilgili sıfatlar, ağırlıkla ilgili sıfatlar… hepsi bu mizacı ifade etmek için hizmet eden sıfatlardır. Bunlara keyfiyet veya mizaç denemez, bunlar keyfiyetin hizmetçisidir sadece (keyfiyeti ifade etmek için hizmet eden sıfatlardır).

Aslında mizaç, dört büyük maddenin özsel özelliği ve aynı zamanda karmaşık nesnelerdeki dört madde özelliğini yansıtmaktan başka bir şey değildir. Fakat karmaşık nesnelerin hepsini mutlak ateş özelliği toplanmış, soğuk özelliği toplanmış… diye ayırmak mümkün değildir. Bu karmaşık nesnelerin oluşmasında ateş maddesinin etkisi (etkilenen dört maddenin özsel veya arızi özellikleri güçlü ve üstün konumda olanı o özellikli yani ateş özellikli veya hava özellikli) olur.

Aslında keyfiyet baskınlığı mizaç baskınlığını belirler. Dört maddede kadimden beri belirlenmiş keyfiyet mutlak değişmeden gelmiş ve değiştirilemez bir kural ve kanundur. Ateşin keyfiyeti kuru sıcak olup, mizacı kuru sıcak mizaçtadır ve herhangi bir karmaşık nesnedeki kuru sıcak mizacın oluşması için temel rol oynar. Havanın keyfiyeti nemli sıcak olup, mizacı nemli sıcak mizaçlıdır ve herhangi bir karmaşık nesnedeki nemli sıcak mizacın oluşması için temel rol oynar. Suyun keyfiyeti nemli soğuk olup, mizacı nemli soğuk mizaçlıdır ve herhangi bir nesnedeki nemli soğuk mizacın oluşması için temel rol oynar. Toprağın keyfiyeti kuru soğuk olup, mizacı kuru soğuk mizaçlıdır ve herhangi bir karmaşık nesnedeki kuru soğuk mizacın oluşması için temel rol oynar.

Keyfiyetler nispi ve mutlak benzer veya nispi ve mutlak zıt olur. Bu keyfiyetlerin ifadesi de nispi veya mutlak benzer, nispi veya mutlak zıt olur. Eğer iki madde birbirini etkilerse, birinde tekil halde keyfiyet eksikliği (keyfiyet derecesi bakımından zayıf olursa) görülürse, tekil halde (ya sıcak ya soğuk, ya nemli ya kuru) mizaç oluşur.

Eğer nesnede karmaşıklaşma bu şekilde ilerlerse, belirli bir noktaya ulaştığında karmaşık nesnede (mizaç özellikleri nispi olarak dengeleşmiş nesne) başlangıçta tasavvur edilemeyecek bir mizaç da oluşabilir. Örneğin, ateş ile su etkileştiğinde oluşan nesnede en büyük derecede toprak özellikli veya hava özellikli karmaşık nesne oluşabilir (aslında ateş veya su özellikli madde oluşması kaçınılmazdı, onlarda başlangıçta keyfiyet dereceleri bakımından karşılıklı fark olduğundan böyle toprak özellikli maddenin oluşması mümkündür).

İşte bu, karmaşık nesnelerdeki özelliğin oluşum özelliğidir. Bu yüzden diyoruz ki mizaç öğretisini okumadan önce mutlaka dört madde öğretisini iyi anlamak, kavramak mizaç öğretisini anlamak için belirli şartlar hazırlar.